ΑΓΙΟΡΕΙΤΕΣ ΜΕΛΟΥΡΓΟΙ (14ος-20ός αι.) / ATHONITE CHANT COMPOSERS (14th-20th c.)

Πέμπτη 21 Νοεμβρίου 2024

Ιωάννης Κουκουζέλης (1270-1341 περ.), Ου φοβηθήσομαι

 

Ιωάννης Κουκουζέλης, εξήγηση Χουρμουζίου Χαρτοφύλακος, Ου Φοβηθήσομαι. ήχος πλ. Δ' 
Ψάλλει η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία

Ioannis Koukouzelis, Transcription by Hourmouzios Chartophylax, I shall not be afraid, Fourth plagal mode
Chanted by The Greek Byzantine Choir

Κυριακή 2 Ιουνίου 2024

Ιωάννης Κουκουζέλης (1270-1341 περ.), Ο απτόμενος των ορέων

 

Ιωάννης Κουκουζέλης, σύντμηση Χουρμούζιου Χαρτοφύλακα, "Ό ἁπτόμενος τῶν ὀρέων καὶ καπνίζονται" -  ήχος πλ. δ'

Ψάλλει ο Μάξιμος Καμπεάνου, ο Πρωτοψάλτης του Ιερού Ναού "Biserica Doamnei" Βουκουρεστίου, Ρουμανία

Νεκτάριος Βλάχος (1808-1905), Άξιόν εστιν, ήχος α´ / Nektarios Vlachos (1808-1905), Axion estin, First Tone


Νεκτάριος Βλάχος, ιερομόναχος Προδρομίτης, Άξιόν εστιν, ήχος α´ 
Ψάλλει ο χορός "Nectarie Protopsaltul" κατά τη διάρκεια της αγρυπνίας για τον άγιο Ιωσήφ τον Ησυχαστή (†1959) που έγινε στη Μονή Diaconești το Σάββατο 28 Αυγούστου 2021.

Νεκτάριος Βλάχος (1808-1905), Άξιόν εστιν, ήχος πλ. α´ / Nektarios Vlachos (1808-1905), Axion estin, Plagal First Tone


Νεκτάριος Βλάχος (1808-1905), Άξιόν εστιν, ήχος πλ. α´
Ψάλλει ο βυζαντινός χορός «Αναστάσιος»

Nektarios Vlachos (1808-1905), Axion Estin, Plagal First Tone
Chanting: Byzantine Choir "Anastasios"

ΝεκτάριοςΒλάχος (1808-1905), Αγκάλας πατρικάς, ήχος πλ. α´ / Nectarie Schimonahul, Brațele părintești, glas 5

ΝεκτάριοςΒλάχος (1808-1905), ιερομόναχος Προδρομίτης, Αγκάλας πατρικάς, ήχος πλ. α´
Ψάλλει ο χορός της μονής Πούτνα "Eustatie Protopsaltul"



Δευτέρα 20 Μαΐου 2024

Πολυέλεος, ήχος πλ. α' (παράδοση Πρωτάτου)


Πολυέλεος, ήχος πλ. α' (παράδοση Πρωτάτου)

Χοράρχης: Σωτήρης Δεσπότης
Καταγραφή: Λυκούργος Αγγελόπουλος

Συναυλία στο θέατρο Κάππα 2000, 30/6/2015, Περαία, Θεσσαλονίκη.

Παρασκευή 5 Απριλίου 2024

Μελέτιος Συκιώτης, μοναχός (1907-2000)


Ο μοναχός Μελέτιος, κατά κόσμον Συκιώτης Ιωάννης του Πέτρου, γεννήθηκε στην Αταλάντη της Λοκρίδας το έτος 1907, προσήλθε στο Άγιον Όρος το 1923 και εκάρη μοναχός το 1924 στη Βατοπαιδινή Σκήτη του Αγίου Δημητρίου.  Στη συνέχεια εγκαταβίωσε στο ιβηριτικό κελλί του Τιμίου Προδρόμου, ενώ το 1959 μετακόμισε στο διονυσιάτικο κελλί Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, στις Καρυές, όπου και εκοιμήθη το 2000 σε ηλικία 93 ετών. Υπήρξε ζωγράφος, ψάλτης και φωτογράφος. Έμαθε τη φωτογραφική τέχνη από τον Xρήστο Zέγκο γύρω στο 1960 και το εργαστήριο του βρισκόταν στο κελλί του στις Kαρυές. Το 1953 εκλήθη ως διδάσκαλος καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής στην επαναλειτουργούσα Αθωνιάδα Σχολή με σχολάρχη τον Επίσκοπο Μιλητουπόλεως κ. Ναθαναήλ.
Το πολυγραφότατο καταγραφικό, μελοποιητικό και θεωρητικό του έργο, σε συνδυασμό με τη μουσική του αντίληψη και την αγάπη του για τη διδασκαλία της ψαλτικής, τον ανέδειξαν σε έναν από τους πιο αγαπητούς και αναγνωρισμένους δασκάλους του Αγίου Όρους. 

Για φωτογραφίες του από την Αγιορειτική Φωτοθήκη: Mελέτιος μοναχός Καρεώτης
_______________________

Ηχογραφήσεις μελών του:

Βιβλιογραφία

Συνεντεύξεις

Μελέτιος Συκιώτης Μοναχός, Χερουβικό (ήχ. β´)


Μοναχός Μελέτιος Συκιώτης (1907-2000)















Μελέτιος Συκιώτης μοναχός, Άξιόν εστιν (ήχ. πλ. β´)


 Μοναχός Μελέτιος Συκιώτης (1923-2000)
Άξιόν εστιν, ήχ. πλ. β´
Ψάλλει ο χορός του Ψαλτικού Διδασκαλείου Σύναγμα.

Μελέτιος Συκιώτης, Άξιόν εστιν (ήχ. πρωτοδεύτερος) (μετά το 1987)

 

Γέρων Μελέτιος Μοναχός Καρυές Άγιον Όρος.
Ο αείμνηστος καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής και αγιογραφίας της εκκλησιαστικής σχολής Αθωνιάδας  του Αγίου Όρους, με χιλιάδες μαθητές ανά τον κόσμο, σε μεγάλη ηλικία διδάσκει τον μαθητή του Ραφαήλ Σμαλιό το παρόν Άξιόν Εστιν.
(Αρχείο κασσετών π. Κωνσταντίνου Σμαλιού εφημεριου αγίου Νικολάου Καλύμνου.)

Κυριακή 10 Μαρτίου 2024

Ιωάννης Κουκουζέλης (1270-1341 περ.) / Ioannes Koukouzeles (1270-ca 1341)

Ιωάννης Κουκουζέλης 
(περ. 1280- το αργότερο 1341). 

Ψάλτης, συνθέτης, υμνογράφος και αναθεωρητής του βυζαντινού μέλους. Παραδοσιακά γνωστός ως «μαΐστωρ», η «δεύτερη πηγή της ελληνικής μουσικής» (η πρώτη θεωρείται ο Ιωάννης Δαμασκηνός, 8ος αιώνας), ήταν ένας από τους πιο επιφανείς βυζαντινούς μελουργούς κατά τη διάρκεια της δυναστείας των Παλαιολόγων (1261–1453). Η Εκκλησία μάλιστα τον τίμησε ως άγιο, την 1η Οκτωβρίου μαζί με τον άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό, και η τιμία κάρα του αποθησαυρίζεται στη Μεγίστη Λαύρα. Η φήμη του καθόρισε και επηρέασε όλη τη μετέπειτα βυζαντινή μουσική, σε τέτοιο βαθμό ώστε το προσωνύμιο «Κουκουζέλης» να δοθεί σε εξέχουσες μορφές ψαλτών και μελουργών που διακρίθηκαν για την καλλιφωνία και τη μουσικότητά τους.

1. Βίος

Ο Κουκουζέλης έζησε στα χρόνια του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου (1282–1328) και του διαδόχου του, στα πρώιμα χρόνια της παλαιολόγειας εποχής, περίοδο των Ησυχαστών και της άνθησης των γραμμάτων και τεχνών. Τα στοιχεία σε χειρόγραφα βυζαντινής μουσικής υποδηλώνουν ότι η μουσική του σταδιοδρομία είχε εδραιωθεί περίπου το 1300, και στα

Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου 2020

Θεοφάνης Βατοπαιδινός (γεν. 1977), Την μητέρα σου προσάγει σοι / Theophanes of Vatopedi monastery (born 1977), Your Mother is Led to You

Θεοφάνης Βατοπαιδινός (γεν. 1977), 
Την μητέρα σου προσάγει σοι, ήχος α´
Θεοτοκίον
Ψάλλει ο βυζαντινός χορός «Τρόπος», χοράρχης: Κωνσταντίνος Αγγελίδης
Από το CD: Η Αθωνίτισσα Θεοτόκος. Αθήνα 2009


Theophanes of Vatopedi monastery (born 1977), 
Your Mother is Led to You, First Tone
Theotokion
Chanting: The Byzantine Choir "Tropos", Choir Master: Constantinos Angelidis
From the CD: The Theotokos of Athos. Athens 2009

 

Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου 2020

Δοσίθεος Κατουνακιώτης (1912-1991), Το απ᾽ αιώνος μυστήριον / Dositheos Katounakiotis (1912-1991), The Mystery from All Ages

Δοσίθεος Κατουνακιώτης (1912-1991), 
Το απ᾽ αιώνος μυστήριον, ήχος β´
Δοξαστικό των αίνων της εορτής του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου
Ψάλλει ο βυζαντινός χορός «Τρόπος», χοράρχης: Κωνσταντίνος Αγγελίδης
Από το CD: Η Αθωνίτισσα Θεοτόκος. Αθήνα 2009

Dositheos Katounakiotis (1912-1991), 
The Mystery from All Ages, Second Tone
Doxastikon of the Praises of the feast of Theotokos' Annunciation
Chanting: The Byzantine Choir "Tropos", Choir Master: Constantinos Angelidis
From the CD: The Theotokos of Athos. Athens 2009

Ιωάσαφ Διονυσιάτης (†1866), Εν τη γεννήσει την παρθενίαν εφύλαξας / Joasaph of Dionysiou monastery (†1866), In Giving Birth, You Preserved Your Virginity

Ιωάσαφ Διονυσιάτης (†1866), 
Εν τη γεννήσει την παρθενίαν εφύλαξας, ήχος α´
Απολυτίκιο της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ψαλλόμενο ως μάθημα.
Ψάλλει ο βυζαντινός χορός «Τρόπος», χοράρχης: Κωνσταντίνος Αγγελίδης
Από το CD: Η Αθωνίτισσα Θεοτόκος. Αθήνα 2009

Joasaph of Dionysiou monastery (†1866), 
In Giving Birth, You Preserved Your Virginity, First Tone
Dismissal Hymn of the Dormition of the More-than-Holy Theotokos, sung as a mathema.
Chanting: The Byzantine Choir "Tropos", Choir Master: Constantinos Angelidis
From the CD: The Theotokos of Athos. Athens 2009

Ευγένιος αρχιμ. Δάγκου (Ξηροποταμηνός) (1821-1876) / Eugenios archim. of Dangou (of Xeropotamou monastery) (1821-1876)

Ο αρχιμανδρίτης Ευγένιος Δάγκου (Ξηροποταμηνός), κατά κόσμον Ευστάθιος Σουροβήλος ή Σουρούβιλος, γεννήθηκε στο Προμύρι της Μαγνησίας το 1821. Ήταν ένας απ' τους πολλούς Προμυριώτες μοναχούς, σύγχρονος του αρχιμ. Παΐσιου Προμυριώτη, επίσης Ξηροποταμηνού.
Το 1837 έρχεται στο Άγιον Όρος μαζί με τον συμπατριώτη του Νικόλαο Κουντούλη, μετέπειτα αρχιμανδρίτη Ναθαναήλ Ξηροποταμηνό (†1896), ως υποτακτικός στον ηγούμενο της μονής Ξηροποτάμου Διονύσιο Αγιομαμίτη, όπου στη συνέχεια χειροτονήθηκε διάκονος. Το 1840 πήγε στη Θεσσαλονίκη, ακολουθώντας τον Διονύσιο που έγινε Γενικός Επίτροπος του Αγίου Όρους.

Στη Θεσσαλονίκη στα δύο χρόνια που έμεινε ο Ευγένιος, παρακολούθησε μαθήματα σε κάποιον Αστέριο. Στη συνέχεια ο γέροντάς του πηγαίνει στην Κωνσταντινούπολη και ακολουθώντας τον μένει εκεί μια 4ετία παρακολουθώντας μαθήματα ως το 1846. Σε ηλικία 25 ετών χειροτονήθηκε αρχιμανδρίτης. 
Κατόπιν επέστρεψε στην μονή Ξηροποτάμου προγραμματίζοντας τις σπουδές του για τα επόμενα χρόνια στην Ευρώπη. Τον Αύγουστο του 1847 όταν παύθηκε ο ηγούμενος της μονής Δάγκου Άνθιμος Χαριουπόλεως, κλήθηκε να αναλάβει την ηγουμενία της. 

Μεθόδιος ιερομ. Ηλιουπολίτης (Σιμωνοπετρίτης) (1841-1917/20) / Methodios hieromonk from Helioupolis (of Simonopetra monastery) (1841-1917/20)

Ο ιερομόναχος Μεθόδιος γεννήθηκε το 1841 στο Αϊδίνιο της Μικράς Ασίας, τις αρχαίες Τράλλεις ή, κατά την βυζαντινή της ονομασία, Ηλιούπολη. Μετά τις εγκύκλιες σπουδές του και την εκμάθηση πολλών ξένων γλωσσών, σε ηλικία 19 ετών (Νοέμβριος 1860) πήγε στα Ιεροσόλυμα για να προσκυνήσει τους Αγίους Τόπους.

Καθότι από παιδί ήθελε να μονάσει, συνέχισε το προσκύνημά του στο Άγιον Όρος και προσήλθε ως δόκιμος στη Σιμωνόπετρα, όπου τότε ηγούμενος ήταν ο αρχιμ. Νεόφυτος Μολάκας (1861-1906). Εκεί εκάρη μεγαλόσχημος μοναχός (10 Ιουνίου 1862). 

Μετά από τρία χρόνια αναχώρησε από τη Σιμωνόπετρα και εγκαταστάθηκε στη γειτονική μονή Ξηροποτάμου (Οκτώβριος 1864), όπου έμεινε επί μία δεκαετία. Το 1874 επανήλθε στη Σιμωνόπετρα.

Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου 2020

Θεωνάς ιερομ. Σιμωνοπετρίτης (τέλη 17ου-μέσα 18ου αι.) / Theonas hieromonk of Simonopetra monastery (late 17th c.-mid 18th c.)

Ο μεταβυζαντινός μελουργός Θεωνάς, αγιορείτης ιερομόναχος από την μονή Σιμωνόπετρας του Αγίου Όρους -εξ ου και Σιμωνοπετρίτης ή Σιμωπετρίτης- είναι από τους λιγότερο γνωστούς εκπροσώπους της αγιορειτικής ψαλτικής παράδοσης του 18ου αι. 

Στις χειρόγραφες μουσικές πηγές δηλώνεται πότε απλώς ως «Θεωνάς ιερομόναχος» [Μουσικές Ανθολογίες των συλλογών Γρηγορίου αρ. χφ 43 (47), α´ μισό του 18ου αι. - Παντελεήμονος αρ. χφ 969, φ. 143α, γραμμένη περί τα έτη 1730-50 - Παντελεήμονος αρ. χφ 983, φ. 177α-186α, μέσα του 18ου αι. - Κουτλουμουσίου αρ. χφ 630, φ. 298β, μέσα του 18ου αι. - Ξηροποτάμου αρ. χφ 380, φ. 304α και 320β, ολοκληρωμένη το έτος 1759 - Δοχειαρίου αρ. χφ 376, φ. 232β-240α, του 18ου αι.] και πότε ως «Θεωνάς ιερομόναχος Σίμωνος Πέτρας» (στην Ανθολογία Δοχειαρίου αρ. χφ 376, φ. 196β) ή και «Θεωνάς ιερομόναχος σιμωπετριώτης αγιορείτης» (στην Ανθολογία Μεγίστης Λαύρας αρ. χφ 1475, φ. 323α· βλ. σχετικώς Καραγκούνης, Η παράδοση και εξήγηση του μέλους των Χερουβικών της βυζαντινής και μεταβυζαντινής μελοποιίας, σ. 441-443)

Ιωαννίκιος ιερομ. Βατοπαιδινός (β’ ήμισυ 18ου αι. – α’ ήμισυ 19ου αι.) / Ioannikios hieromonk of Vatopedi monastery (2nd half of 18th c.-1st half of 19th c.)

Ένας ακόμη μύστης της Ψαλτικής Τέχνης από τη χορεία των Βατοπαιδινών μουσικών είναι και ο ιερομόναχος Ιωαννίκιος. Χίος στην καταγωγή όπως ο ίδιος μαρτυρεί στα αυτόγραφά του, ” παρ’ εμού Ιωαννικίου ιερομονάχου μουσικού, Χίου”, ζει και ακμάζει στη μονή Βαταπαιδίου στα τέλη του 18ου και τις αρχές του 19ου αιώνα. Διακρίθηκε ως μουσικοδιδάσκαλος, με σημαντικότερο μαθητή τον Ματθαίο Εφέσιο, ως μελοποιός και βιβλιοθηκάριος. 

Στη βιβλιοθήκη του Βατοπαιδίου φυλάσσονται δύο κώδικες γραμμένοι από τον Ιωαννίκιο και ένας σύμμεικτος, ο οποίος περιέχει ορισμένα φύλλα γραμμένα από τον ίδιο, στα οποία περιέχονται κυρίως δικές του μελοποιήσεις. Τα χειρόγραφα αυτά είναι οι κώδικες αρ. 1252, 1254 και 151. 

Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου 2020

Γεράσιμος ιεροδ. Λαυριώτης (β´ μισό 18ου αι.) / Gerasimos hierodeacon of Great Lavra (2nd half of 18th c.)

Ο Γεράσιμος Λαυριώτης ήταν Έλληνας ιεροδιάκονος και μελουργός που έζησε στο β´ μισό του 18ου αι. Από την προσωνυμία φαίνεται να έζησε στη Μεγίστη Λαύρα του Άθω. Αυτό επιβεβαιώνεται και έμμεσα από το γεγονός ότι όλες οι συνθέσεις του είναι γνωστές μόνο από χειρόγραφα του Αγίου Όρους. 

Αυτόγραφό του διασώζεται στο Αναστασιματάριο του Γερμανού μητρ. Νέων Πατρών (Κουτλουμουσίου, αρ. χφ 416, β´ μισό 18ου αι.) αν και ο κωδικογράφος δεν μνημονεύεται και δεν υπάρχουν στον κώδικα δείγματα των συνθέσεών του. Ένας άλλος κωδικογράφος παρόμοιας συλλογής (Διονυσίου, αρ. χφ 575 του έτους 1764) ονομάζεται Γεράσιμος, δομέστικος της Λαύρας.

Με το όνομα του Γερασίμου είναι γνωστά τα εξής μέλη:
• Κοινωνικό Κυριακών, ήχος α´ (επιγραφόμενο και νάος, προφανώς ως περιγραφή του ήχου) και ήχος β´ [Παντελεήμονος, αρ. χφ 1012, έτους 1768] [Αγίου Παύλου, αρ. χφ 37, β´ μισό 18ου ] [Ξηροποτάμου, αρ. χφ 313, έτους 1794] [Δοχειαρίου, αρ. χφ 359, τέλη 18ου αι.].

Πηγή: 

Πέμπτη 17 Σεπτεμβρίου 2020

Γεράσιμος ιερομ. Αγιορείτης (τέλη 16ου-αρχές 17ου αι.) / Gerasimos hieromonk Athonite (late 16th c.-early 17th c.)

Ο ιερομόναχος Γεράσιμος Αγιορείτης έζησε στα τέλη του 16ου έως το α´ μισό του 17ου αι. 

Έχουν διασωθεί δύο αυτόγραφά του: Μαθηματάριο, Ιβήρων, αρ. χφ 1156 (τέλη 16-αρχές 17ου αι.) και Ανθολογία, Ιβήρων, αρ. χφ 1161 (β´ τέταρτο 17ου αι.). 

Ο μελετητής των μουσικών χειρογράφων Μανώλης Χατηγιακουμής, ακολουθώντας τη χειρόγραφη παράδοση, ταυτίζει τον Γεράσιμο με τον ιερομόναχο Γεράσιμο Χαλκεόπουλο, κάτι το οποίο δεν ισχύει, όπως απέδειξαν οι μουσικολόγοι Γρηγόριος Θ. Στάθης και Ε.Β. Γκέρτσμαν (E.V. Gertschman).

Γνωστά είναι τα εξής χερουβικά του Γερασίμου:
• Χερουβικό, ήχος δ´ [Ιβήρων, αρ. χφ 949, τέλη 17th - αρχές 18ου αι. και αρ. χφ 987, μετά το 1731] [BAN. RAIK (Βουλγαρική Ακαδημία Επιστημών, Ρωσικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Κωνσταντινούπολης), αρ. χφ 42, μέσα 18ου αι.] [RNB (Εθνική Ρωσική Βιβλιοθήκη), αρ. χφ Gr 132, β´ μισό 18ου αι. και αρ. χφ 711, 18ου αι.] [Δοχειαρίου, αρ. χφ 338, έτους 1767] [Αγίου Παύλου, αρ. χφ 132, έτους 1774] [Μονή Λειμώνος, αρ. χφ 8, τέλη 18ου αι.].
• Χερουβικό, ήχος πλ. α´ [Ξηροποτάμου, αρ. χφ 271, α´ μισό 17ου αι. και αρ. χφ 307, ετών 1767 και 1770] [Ιβήρων, αρ. χφ 949] (βλ. επίσης: Κουτλουμουσίου, αρ. χφ 449, τέλη 17ου αι. και Ξενοφώντος, αρ. χφ 114, μέσα 18ου αι.).

Επιπλέον έχουν διασωθεί τα εξής:
•  Κοινωνικό Του Δείπνου σου του Μυστικού (συνοπτικόν), ήχος πλ. β´ [Δοχειαρίου, αρ. χφ 337, έτους 1764] [Συλλογή Οctave και Mέλπω Merlier, αρ. χφ 12, δεκαετίας 1730-40].
• Κοινωνικά της Κυριακής:
ήχος α´ και γ´ [Δοχειαρίου, αρ. χφ 337] [Ξηροποτάμου, αρ. χφ 380, έτους 1759]
ήχος δ´ [Δοχειαρίου, αρ. χφ 337] [Ιβήρων, αρ. χφ 951, β´ μισό 17ου αι., αυτόγραφο Γερμανού Νέων Πατρών]
ήχος πλ. α´ (μόνο στην καλλωπισμένη του μορφή από τον Γερμανό Νέων Πατρών, στο αυτόγραφό του: Ιβήρων, αρ. χφ 951)
ήχος πλ. β´ [Ιβήρων, αρ. χφ  951] [Ξηροποτάμου, αρ. χφ 380] (βλ. επίσης Γρηγορίου, αρ. χφ 5, τέλη 17ου αι. και Ξηροποτάμου, αρ. χφ 329, α´ μισό 18ου αι.).

Μελοποίησε επίσης:
• Απόστιχο από την Κυριακή των Απόκρεω, Οίμοι μέλαινα ψυχή, ήχος πλ. δ´ [Ιβήρων, αρ. χφ 980, έτους 1680 περ. και αρ. χφ 991, έτους 1670, αυτόγραφο ιερομ. Κοσμά Μακεδόνος), 
• Μέλος εις ευωχίας: Ο χορτάσας λαόν, ήχος πλ. δ´ [Μονή Υψηλού Λέσβου, αρ. χφ 48, β´ μισό 16ου αι.]. 
Στις περιγραφές των χειρογράφων Ξηροποτάμου, αρ. 329 και Ξενοφώντος, αρ. 114 συγκαταλέγεται ο Γεράσιμος μεταξύ των μελουργών, μέσα από τη μελέτη των διαφόρων μελωδικών μορφών στα μαθήματα (στιχηρά) και τους αναγραμματισμούς.
Σ.Ι. Νικίτιν (С. И. Никитин)